គ្រឹះនៃការងារអ្នកសង្គមកិច្ច៖ ដំណាក់កាលទីមួយនៃដំណើរការនៃការជួយ

គ្រឹះធ្វើការឱ្យមានប្រសិទ្ធភាពរបស់អ្នកសង្គមកិច្ច

ដោយ៖ ភុល សុភារិទ្ធ
ថ្ងៃទី២៦ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦

តើអ្នកដឹងទេថា "គ្រឹះ" ដ៏សំខាន់បំផុតរបស់អ្នកសង្គមកិច្ច ដើម្បីជួយមនុស្សម្នាក់ទទួលបានជោគជ័យ គឺចាប់ផ្តើមពីកន្លែងណាទៅ? នៅក្នុងការងារសង្គមកិច្ច ដំណាក់កាលដំបូងមិនមែនគ្រាន់តែជាការសាកសួរព័ត៌មាននោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាការរៀបចំ "ផែនទីបង្ហាញផ្លូវ" ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរជីវិត។ គោលបំណងចម្បងរបស់យើងគឺ៖ ទី១. រៀបចំផែនការអន្តរាគមន៍ និងយុទ្ធសាស្ត្រដោះស្រាយបញ្ហាឱ្យចំគោលដៅ។ និងទី២. បំពាក់អាវុធ និងពង្រឹងជំនាញដោះស្រាយបញ្ហាដល់អតិថិជន ដើម្បីឱ្យពួកគាត់អាចរឹងមាំដោយខ្លួនឯងនាពេលអនាគត។

ផ្នែកទី១៖ ការត្រៀមខ្លួនរបស់អ្នកសង្គមកិច្ច

អ្នកសង្គមកិច្ច គួរតែយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់លើ "ភាពចម្រុះរបស់បុគ្គល" ឬ “Diversity”។ មនុស្សម្នាក់ៗមានប្រវត្តិ ជាតិសាសន៍ អាយុ និងការកំណត់អត្តសញ្ញាណយេនឌ័រខុសៗពីគ្នា។ ដូច្នេះហើយការធ្វើការសម្ភាសន៍ជាមួយអតិថិជន ត្រូវតែ "បត់បែន និងសមស្រប" ទៅតាមបុគ្គលម្នាក់ៗ ដើម្បីបង្កើតបរិយាកាសសុវត្ថិភាព និងការទុកចិត្ត។ ការជួយដែលល្អបំផុត គឺជាការជួយដែលយល់ពី "តម្លៃនៃភាពខុសគ្នា"។

នៅក្នុងការបម្រើការងារជាអ្នកសង្គមកិច្ច ការជួបជាមួយអតិថិជនដែលមានភាពស្ទាក់ស្ទើរ (Resistance) ឬការមន្ទិលសង្ស័យ គឺជាបញ្ហាប្រឈមដ៏ធំមួយ។ ជាពិសេសអតិថិជន ដែលមិនបានស្នើសុំជំនួយដោយចេញពីចិត្តខ្លួនឯងផ្ទាល់ តែងតែមានអារម្មណ៍ស្ទាក់ស្ទើរ សង្ស័យ ឬពេលខ្លះមិនដឹងថាខ្លួនឯងកំពុងមានបញ្ហាអ្វីដែលត្រូវដោះស្រាយទៀតផងក៏ថាបាន។ ទោះជាយ៉ាងណា នេះគឺជាឱកាសមួយ ដែលអ្នកសង្គមកិច្ចគួរតែបង្ហាញពីជំនាញវិជ្ជាជីវៈ និងកសាងទំនុកចិត្តជាមួយហ្នឹងអតិថិជន។

💡 គន្លឹះសម្រាប់អ្នកសង្គមកិច្ច៖

1. ទទួលស្គាល់ថា៖ អតិថិជនមានអារម្មណ៍ភ័យខ្លាច ឬអវិជ្ជមានជារឿងធម្មតាបំផុតមួយ។
2. បង្ហាញពីគោលបំណងឱ្យបានច្បាស់លាស់៖ បញ្ជាក់ឱ្យអតិថិជនដឹងថា “យើងមកជួបពេលនេះ ដើម្បីជួយអ្នកកំណត់បញ្ហា... រាល់ការសម្រេចចិត្តទាំងអស់ គឹលោកអ្នកនៅតែជាអ្នកសម្រេចចិត្តដោយខ្លួនឯងដដែល”។
3. ការលើកទឹកចិត្ត៖ ប្រែក្លាយជាកម្លាំងចិត្តជម្រុញ ដោយមើលឃើញពី “ចំណុចខ្លាំង” និង ”សក្តានុពល” របស់អតិថិជន។

ផ្នែកទី២៖ ទំនាក់ទំនងនៃការព្យាបាល

ដំណើរការនៃការជួយ (Helping Process) ដែលប្រសិទ្ធភាពមិនមែនផ្អែកលើតែចំណេះដឹងទ្រឹស្តីនោះទេ ប៉ុន្តែគឺផ្អែកលើគុណភាពនៃ "ទំនាក់ទំនងនៃការព្យាបាល"។ ទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកសង្គមកិច្ច និងអតិថិជនរឹងមាំ ជាកាតាលីករ (Catalyst) ដែលបំប្លែងទស្សនៈរបស់អតិថិជនឱ្យមានភាពវិជ្ជមាន និងត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូររបស់អតិថិជន។ Lambert (1986) បានបង្ហាញតួលេខដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលមួយគឺ ការកសាងទំនាក់ទំនងល្អ អាចជួយឱ្យអតិថិជនមានការផ្លាស់ប្តូរបានរហូតដល់ ៣០% ចំណែកឯ ទ្រឹស្តី និងបច្ចេកទេសនៃការព្យាបាលផ្សេងៗ ជួយរួមចំណែកត្រឹមតែ ១៥% ប៉ុណ្ណោះ។

ចុះចំណែកការផ្លាស់ប្តូរ ៥៥% ផ្សេងទៀតកើតចេញពីណា? ចំណែកដែលនៅសេសសល់ គឺអាស្រ័យលើស្ថានភាពបុគ្គល (៤០%) និងការរំពឹងទុករបស់អតិថិជន (១៥%)។ នេះមានន័យថា ទោះបីជាមានល្អពូកែទ្រឹស្តីកម្រិតណាក៏ដោយ បើគ្មានទំនាក់ទំនងដែលពោរពេញដោយការយល់ចិត្ត និងទំនុកចិត្តទេ ការជួយនឹងមិនទទួលបានលទ្ធផលល្អបំផុតនោះឡើយ។

នេះដូចជាពាក្យចាស់លោកពោលថា “ឃ្លានឆ្ងាញ់ស្រលាញ់ល្អ” ផងដែរ។

តើទំនាក់ទំនងនៃការព្យាបាល កើតចេញពីអ្វី?

• កើតចេញពីការមិនវិនិច្ឆ័យ (Non-judgment)៖ អ្នកសង្គមកិច្ចត្រូវធ្វើការទទួលយក ភាពខ្លួនឯងរបស់អតិថិជន ដោយឥតលក្ខខណ្ឌ។
• ការផ្តល់សិទ្ធិអំណាច (Empowerment)៖ អតិថិជនជាអ្នកស្វ័យសម្រេចលើគ្រប់កិច្ចការទាំងអស់នៃជីវិតរបស់ពួកគេ បើទោះជាការសម្រេចចិត្តនោះខុសពីអ្វីដែលអ្នកសង្គមកិច្ចរំពឹងទុកក៏ដោយ។
• ផ្តល់តម្លៃលើភាពខុសប្លែកពីគេ (Uniqueness): គោរពគុណតម្លៃ និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ ដែលអតិថិជនមាន។
• សង្កត់ធ្ងន់លើភាពខ្លាំង៖ ផ្តោតលើសក្តានុពលដែលមានក្នុងខ្លួនរបស់អតិថិជន។

ផ្នែកទី៣៖ ស្ពាននៃទំនុកចិត្ត

ស្ពាននៃទំនុកចិត្តរបស់អតិថិជនមកលើអ្នកសង្គមកិច្ច កើតចេញពីការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវ ការបង្ហាញឱ្យអតិថិជនឃើញថា អ្នកសង្គមកិច្ច យល់ពីស្ថានភាពខាងក្នុងរបស់អតិថិជន ដែលហៅថា “Empathy” ឬ “ការយល់ចិត្ត”។ លើសពីនេះទៀត អ្នកសង្គមកិច្ច ក៏ត្រូវមានភាពស៊ីសង្វាក់គ្នា (Authenticity ឬភាពស្មោះត្រង់) រវាងអ្វីដែលមានក្នុងចិត្តរបស់អ្នកសង្គមកិច្ច និងការសម្តែងចេញមកក្រៅឱ្យអតិថិជនឃើញ។

ឧទាហរណ៍៖ អតិថិជនមិនបានងូតទឹកច្រើនថ្ងៃ ហើយមកជួបជាមួយនឹងអ្នកសង្គមកិច្ច។ អ្នកសង្គមកិច្ចឆ្លើយតបដោយការទទួលយកថា “មើលទៅ មុនពេលមកជួបខ្ញុំថ្ងៃនេះហាក់ដូចជាមិនបានសម្អាតខ្លួនទេ”។ ការដែលមានតម្លាភាពនេះ នឹងអាចឱ្យអតិថិជនចាប់ផ្តើមដឹងថា អ្វីដែលមានក្នុងគំនិតអ្នកសង្គមកិច្ច គាត់នឹងធ្វើការឆ្លើយតបដោយស្មោះត្រង់។ សូមចាំថាអតិថិជនអាចកត់សម្គាល់ពីភាពខុសគ្នាពេលខាងក្នុងចិត្ត និងកាយវិការរបស់អ្នកសង្គមកិច្ចខុសគ្នា បើទោះបីជាវាតិចតួចក៏ដោយ។

ផ្នែកទី៤៖ ការរុករកបញ្ហា

ឧទាហរណ៍៖ មានសិស្សម្នាក់ត្រូវបានគ្រូបញ្ជូនមកជួបអ្នកសង្គមកិច្ច ក៏ព្រោះតែ "សិស្សនោះមកយឺត និងមិនយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងម៉ោងរៀន"។ ប្រសិនបើជាអ្នក ជាអ្នកសង្គមកិច្ច តើអ្នកនឹងចាប់ផ្តើមដោយពាក្យស្តីបន្ទោស ឬអ្នកនឹងធ្វើការយល់ចិត្ត?

អ្នកសង្គមកិច្ចមានជំនាញម្នាក់ នឹងចាប់ផ្តើមដោយ៖

1. ការបង្ហាញការព្រួយបារម្ភ៖ ជជែកពីបញ្ហាអាកប្បកិរិយារបស់សិស្សដោយភាពទន់ភ្លន់ តែមិនមែនជាការរិះគន់។ ដោយសាកល្បងនិយាយថា៖ “ខ្ញុំលឺថាប្អូនបានមករៀនយឺតជាញឹកញាប់ តើមានអ្វីដែលខ្ញុំអាចជួយប្អូនបានទេ?”
2. ស្វែងរក "ករណីលើកលែង" (Exceptions)៖ បើសិស្សម្នាក់នោះមកយឺត តើមានថ្ងៃណាមួយ ដែលគាត់បានមកទាន់ពេលដែរទេ? ហេតុអ្វីបានជាថ្ងៃនោះគាត់អាចធ្វើបាន? នេះហើយគឺជា "ភាពខ្លាំង" ដែលលាក់ទុកពីខាងក្នុងរបស់អតិថិជន!
3. កំណត់កម្លាំងជម្រុញ៖ អ្នកសង្គមកិច្ច អាចមានប្រភពព័ត៌មាន Intake Form ឬ ឯកសារបញ្ជូន ដែលបង្ហាញពីបញ្ហារបស់អ្នកដែលត្រូវបានគេបញ្ជូនមកជួប។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ជារឿងល្អបំផុតដែលអ្នកសង្គមកិច្ចធ្វើការកំណត់ឱ្យច្បាស់ថា អ្វីទៅជាកម្លាំងជម្រុញលើកទឹកចិត្តឱ្យអតិថិជន មកទទួលសេវាសង្គមកិច្ច។ សាកល្បង ស្វែងយល់ថា “មានអ្វីដែលជំរុញឱ្យគេចង់ផ្លាស់ប្តូរដែរទេ” ឬ “មានអ្វីដែលធ្វើឱ្យគេនៅបន្តធ្វើអាកប្បកិរិយាដដែលនេះ”។ ការធ្វើនេះ នឹងជួយឱ្យអ្នកសង្គមកិច្ចយល់កាន់តែច្បាស់ពី បញ្ហារបស់អតិថិជន មិនមែនគ្រាន់តែមានការសរសេរពីលិខិតបញ្ជូន ដើម្បីឱ្យអ្នកសង្គមកិច្ចធ្វើការងារជាមួយនោះទេ។

📌 ចំណាំសំខាន់៖

អ្នកសង្គមកិច្ចមិនមែនជាតុលាការ ដែលធ្វើការកាត់ទោសចំពោះសកម្មភាពរបស់សិស្សខាងលើនោះទេ ប៉ុន្តែជាអ្នកជំនាញម្នាក់ធ្វើការងារ "ចម្រាញ់រកនូវអ្វីជាការពិត" និង "កសាងក្តីសង្ឃឹម" សម្រាប់ជម្រុញឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរជាវិជ្ជមាន។

ផ្នែកទី៥៖ សរុបសេចក្តី

ជាសរុបមក ដើម្បីអាចធ្វើការងារយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពជាមួយនឹងអតិថិជន អ្នកសង្គមកិច្ចតម្រូវឱ្យមានការត្រៀមខ្លួនទុកជាមុន មុនជួបធ្វើការងារជាមួយនឹងអតិថិជន។ នៅក្នុងជំនាញវិជ្ជាជីវៈជាអ្នកសង្គមកិច្ច ដំណាក់កាលដំបូងមិនមែនគ្រាន់តែជាការសាកសួរព័ត៌មាននោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាការរៀបចំ "ផែនទីបង្ហាញផ្លូវ" ដើម្បីនាំមកនូវការផ្លាស់ប្តូរជីវិតរបស់អតិថិជន។ បើទោះបីជាអតិថិជនមកជួបដោយស្ម័គ្រចិត្ត ឬត្រូវបានគេបង្ខំ (Resistance) ក្តី ក៏អ្នកសង្គមកិច្ចត្រូវតែបង្កើតកន្លែងមួយ ដែលសុវត្ថិភាពសម្រាប់អតិថិជនក្នុងការបង្ហាញចេញមកក្រៅ។

“អ្នកសង្គមកិច្ចមិនមែនជាតុលាការសម្រាប់កាត់ទោសនោះទេ ប៉ុន្តែជាអ្នកនាំឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរជាវិជ្ជមានដល់បុគ្គល និងសហគមន៍។”

ឯកសារយោង

Hepworth, D. H., Rooney, R. H., Rooney, G. D., Strom-Gottfried, K., & Larsen, J. A. (2017). Direct social work practice: Theory and skills (9th ed.). Brooks/Cole.

Lambert, J. M. (1986). Implications of Psychotherapy Outcome Research for Eclectic Psychotherapy. In C. J. Norcross (Ed.), Handbook of Eclectic Psychotherapy (Chapter 16). Brunner/Mazel.