អាកប្បកិរិយា ៦ ដែលបំផ្លាញខ្លួនឯង

អាកប្បកិរិយាបំផ្លាញខ្លួនឯង៖
សកម្មភាពធ្វើឱ្យឈឺចាប់ដោយមិនដឹងខ្លួន

ដោយ៖ ភុល សុភារិទ្ធ | ថ្ងៃទី២៥ ខែមករា ឆ្នាំ ២០២៦

ពេលនៅតូចម្តាយឪពុករបស់ខ្ញុំតែងតែប្រាប់ខ្ញុំថា “កូនឯងត្រូវខិតខំរៀនណា៎!” ការដែលគាត់ទាំងពីរនិយាយបែបនេះ គឺចង់ឱ្យកូនមានអនាគតល្អនាពេលខាងមុខ។

ទោះអ្នកខិតខំរៀន ខិតខំធ្វើការយ៉ាងណាក៏ដោយ ប៉ុន្តែជីវិតមើលទៅមិនរីកចម្រើន។ បញ្ហាអាចកើតចេញពីទម្លាប់មួយចំនួន ដែលកំពុងបំផ្លាញខ្លួនឯង ដោយលោកអ្នកមិនដឹងខ្លួន។ នៅក្នុងអត្ថបទនេះ យើងនឹងនិយាយអំពីទម្លាប់ ៦ យ៉ាង ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់លោកអ្នក។

▶ ទស្សនាវីដេអូពេញនៅទីនេះ

ផ្នែកទី១៖ អាកប្បកិរិយាបំផ្លាញខ្លួនឯង គឺជាអ្វី?

Jyoti Gupta ជាអ្នកចិត្តសាស្រ្តម្នាក់ បានលើកពីអាកប្បកិរិយា ៦ ប្រភេទ ដែលបំផ្លាញខ្លួនឯង។ សកម្មភាពបំផ្លាញខ្លួនឯង មិនមែនជាការធ្វើឱ្យខ្លួនឯងឈឺចាប់ដោយចេតនានោះទេ ប៉ុន្តែវាជា ទម្លាប់តូច​ៗ ដែលយើងធ្វើរៀងរាល់ថ្ងៃ ហើយបង្កផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដល់ជីវិតរបស់យើង។

ផ្នែកទី២៖ ប្រភេទអាកប្បកិរិយាបំផ្លាញខ្លួនឯង (ចុចដើម្បីអាន)

សកម្មភាពបំផ្លាញខ្លួនឯងអាចជា៖

១. គេចវេសពីឱកាស

គឺការមិនទទួលយកនូវបញ្ហាប្រឈមថ្មីៗ ការមិនព្រមឡើងតំណែង ឬ ចាប់យកឱកាសរីកចម្រើនផ្សេង។

ឈប់ ឈប់ ឈប់! ថាម៉េច មិនទទួលយកបញ្ហាជាសកម្មភាពបំផ្លាញខ្លួនឯងដែរ?

បាទនៅត្រង់ចំណុចនេះ គឺសំដៅទៅលើ ការដែលមនុស្សយើង មិនហ៊ានក្នុងការសាកល្បង អ្វីដែលថ្មី ឬ មិនហ៊ានទទួលយកភារៈកិច្ចថ្មីៗ បើទោះជាខ្លួនមានសមត្ថភាពក៏ដោយ។

• សង្ស័យអំពីតម្លៃខ្លួនឯងដូចជា “ខ្ញុំមិនល្អគ្រប់គ្រាន់”
• ភ័យខ្លាចថាមនុស្សផ្សេងទៀតនឹងមានការរំពឹងទុកពីខ្លួនខ្ពស់

“តើអ្នកធ្លាប់បដិសេធឱកាសណាមួយ ដែលពេលក្រោយមកអ្នកសោកស្តាយទេ?”

២. បំផ្លាញទំនាក់ទំនងជាមួយអ្នកនៅជុំវិញខ្លួន

ដូចជាមានសកម្មភាពរុញច្រានមិនឱ្យអ្នកដទៃនៅជិត, ការមើលឃើញតែកំហុសរបស់អ្នកដទៃជាប់ជានិច្ច, ឬបង្កជម្លោះញឹកញាប់។

ឧទាហរណ៍៖ រឿងផ្ញើសារលើទូរស័ព្ទ

បុគ្គល A: “ហេតុអ្វីឆ្លើយសារយឺតម្ល៉េះ?”

បុគ្គល B: “ខ្ញុំកំពុងរវល់”

👉 បន្ទាប់មកក្លាយជា៖ “យើងហ្នឹងមិនដែលខ្វល់ខ្ញុំទេ” ឬ “យើងតែងតែបែបនេះ មិនដែលឱ្យតម្លៃលើខ្ញុំសោះ”។

៣. និយាយអវិជ្ជមានអំពីខ្លួនឯង

ជាសម្លេងខាងក្នុង និយាយពីរឿងអាក្រក់ៗអំពីខ្លួនឯង ទោះបីគ្មានអ្នកដទៃនិយាយក៏ដោយ។

“ខ្ញុំមិនល្អគ្រប់គ្រាន់” ឬក៏ “ការងារនេះធ្វើទៅដូចជាគ្មានប្រយោជន៍សោះ”។

ផលប៉ះពាល់៖

• បាត់ទំនុកចិត្ត និងមិនហ៊ានសាកល្បង
• ជឿលើរឿងមិនពិត
• បង្កើនអារម្មណ៍សោកសៅ និងខ្វល់ខ្វាយ

“តើសម្លេងខាងក្នុងរបស់អ្នក តែងតែនិយាយពីអ្វីច្រើនជាងគេ?”

៤. មិនធ្វើការថែទាំខ្លួនឯង

ដូចជាញ៉ាំអាហារមិនទៀងម៉ោង, គេងមិនបានគ្រប់គ្រាន់, មិនធ្វើលំហាត់ប្រាណ។

ឧទាហរណ៍៖ ញ៉ាំមីកញ្ចប់ជារៀងរាល់ថ្ងៃ ឬផឹកភេសជ្ជៈផ្អែម ដូចជា កូកាជាញឹកញាប់។ ការញ៉ាំខ្លះគ្រាន់តែ ជាការញ៉ាំដើម្បីបំពេញអារម្មណ៍ខ្លួនឯង មិនមែនដើម្បីបំបាត់ការស្រេកឃ្លាននោះទេ។

៥. ផ្តាច់ខ្លួនចេញពីអ្នកដទៃ

មិនចូលរួមការជួបជុំ ជាមួយនឹងអ្នកដទៃ បើទោះជា មនុស្សដែលខ្លួនស្រឡាញ់ និងគាំទ្រខ្លួនក៏ដោយ។

ការផ្តាច់ខ្លួនពីគេឯង ជាវិធីមួយ ដែលយើងព្យាយាម​និយាយ​ប្រាប់ខ្លួនឯងថា “បើខ្ញុំមិនបើកចិត្ត ខ្ញុំនឹងមិនរងការឈឺចាប់​”។

៦. ការគិតស្មុគស្មាញច្រើនហួសហេតុ (Overthinking)

ចំណាយពេលជាច្រើនធ្វើការគិតចុះគិតឡើង មិនអាចបញ្ឈប់គំនិតបាន បើទោះបីជារឿងនោះបានចប់បាត់ទៅហើយក៏ដោយ។

មូលហេតុ៖

• ភ័យខ្លាចធ្វើខុស ឬត្រូវគេបដិសេធ
• ភ័យខ្លាចបាត់បង់ការគ្រប់គ្រង
• ធ្លាប់រងការរិះគន់ពីអ្នកដទៃ

ការគិតច្រើននេះ គឺដើម្បីព្យាយាមការពារខ្លួនឯងពីការឈឺចាប់ម្ដងទៀត ដោយ​ការរិះគន់ពីអ្នកដទៃ។

ផ្នែកទី៣៖ សរុបសេចក្តី

ជាសរុបមក មនុស្សយើងអាចធ្វើសកម្មភាពមួយចំនួន ដែលអាចបំផ្លាញខ្លួនឯងដោយមិនដឹងខ្លួន។ ការទទួលស្គាល់ពីអាកប្បកិរិយាមិនល្អរបស់ខ្លួន ជាជំហានដំបូងក្នុងការផ្លាស់ប្តូររបស់លោកអ្នករួចទៅហើយ​។

សាកល្បងធ្វើការផ្លាស់ប្តូរសកម្មភាពណាមួយ ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់លោកអ្នក ហើយសូមចាប់ផ្តើមថែទាំខ្លួនឯង និង ហ៊ានចាប់យកនូវឱកាសថ្មីៗ។

“តើសកម្មភាពណា ដែលលោកអ្នកយល់ថាគួរធ្វើការផ្លាស់ប្តូរ?”

ឯកសារយោង

Gupta, J. (2025). Self-destructive impulses: Understanding the emotional logic [LinkedIn post]. LinkedIn. https://www.linkedin.com/posts/jyoti-gupta-b5ba15172_mentalhealthawareness-selfcompassion-traumainformed-activity-7415360903975714816-OMvG