តើអ្វីទៅរបួសផ្លូវចិត្ត?

យល់ដឹងពីរបួសផ្លូវចិត្ត៖ និយមន័យ និង រោគសញ្ញា ដែលអ្នកគួរដឹង

អត្ថបទដោយ៖ ភុល សុភារិទ្ធ

ថ្ងៃទី ៥ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥

សេចក្តីផ្តើម៖ របួសដែលមើលមិនឃើញ

តើលោកអ្នកធ្លាប់មុតដៃនឹងកាំបិតទេ? ជាទូទៅ របួសនោះនឹងជាសះស្បើយ បើសិនជាវាគ្រាន់តែជាការដាច់រលាត់ស្បែកធម្មតា។ របួសលើរាងកាយក៏ដូចគ្នាដែរ របួសខ្លះមិនចាំបាច់ទៅពេទ្យ ក៏អាចជាសះស្បើយដោយឯកឯងតាមពេលវេលា។

ប៉ុន្តែ មានរបួសមួយប្រភេទទៀត ដែលលាក់កំបាំងយ៉ាងជ្រៅនៅក្នុងចិត្តរបស់យើង ទោះបីជាពេលវេលាកន្លងផុតទៅច្រើនឆ្នាំក៏ដោយ។ របួសនេះមិនត្រឹមតែជាការចងចាំមិនល្អនោះទេ តែវាថែមទាំងអាចផ្លាស់ប្តូរជីវិតយើងដោយស្ងៀមស្ងាត់ទៀតផង។ ស្រមោលនៃអតីតកាលទាំងនោះ អាចធ្វើឲ្យអ្នកមានអារម្មណ៍​ឯកោ និងគ្មាននរណាអាចយល់ពីអ្នកបាន។

ចំណុចសំខាន់ដែលត្រូវយល់៖ អ្នករងការប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្តមិនមែនមានន័យថា អ្នកនោះមានជំងឺផ្លូវចិត្តនោះទេ។

ប្រសិនបើអ្នកធ្លាប់ឆ្លងកាត់អារម្មណ៍បែបនេះ អ្នកមិនមែននៅតែម្នាក់ឯងនោះទេ ហើយវាក៏មិនមែនជាកំហុសរបស់អ្នកដែរ។ តោះ! នៅក្នុងអត្ថបទនេះ យើងមកស្វែងយល់ទាំងអស់គ្នាថា តើអ្វីទៅជារបួសផ្លូវចិត្ត ឬដែលអ្នកជំនាញហៅថា “ការប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្ត” (Trauma)។

ផ្នែកទី១៖ តើអ្វីទៅជាការប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្ត?

ការប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្ត ឬ Trauma មិនមែនគ្រាន់តែជាអារម្មណ៍ភ័យខ្លាច តក់ស្លុត សោកសៅ ឬតានតឹងចិត្តធម្មតានោះទេ តែជាប្រតិកម្មតបផ្នែកអារម្មណ៍របស់មនុស្សយើង ចំពោះព្រឹត្តិការណ៍តក់ស្លុត ឬឈឺចាប់បំផុតណាមួយ (Schulte-Herbrüggen & Heinz, 2012)។

បទពិសោធន៍នៃការប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្ត អាចកើតឡើងតាមរយៈការជួបដោយខ្លួនផ្ទាល់ ឬប្រយោល នូវហេតុការណ៍ដែលអាចគំរាមកំហែងដល់ជីវិត (American Psychiatric Association, 2013) ដូចជា៖

• ការជួបដោយខ្លួនផ្ទាល់ នូវហេតុការណ៍គំរាមកំហែងដល់ជីវិត។
• ការឃើញផ្ទាល់ភ្នែក នូវហេតុការណ៍នោះកើតឡើងចំពោះអ្នកដទៃ។
• ការបានដឹងលឺ ថាហេតុការណ៍នោះបានកើតឡើងចំពោះមនុស្សសិ្នទ្ធស្នាល (គ្រួសារ ឬមិត្តភក្តិ)។
• ការឆ្លងកាត់បទពិសោធន៍គ្រោះថ្នាក់ដដែលៗ ដូចជា ទាហាន អ្នកពន្លត់អគ្គីភ័យ ឬគ្រូពេទ្យក្នុងបន្ទប់សង្គ្រោះបន្ទាន់ជាដើម។

ឧទាហរណ៍នៃព្រឹត្តិការណ៍ដែលអាចបង្ករបួសផ្លូវចិត្តរួមមាន៖

• សង្គ្រាម
• គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍
• ការរំលោភបំពានផ្លូវកាយនិងផ្លូវចិត្ត
• ការបាត់បង់មនុស្សជាទីស្រលាញ់
• អំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ
• គ្រោះធម្មជាតិ

សូមកត់សម្គាល់ថា៖ មានព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងៗទៀត ដែលចាត់ទុកថាជាការប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្ត ជាពិសេសគឺការប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្តដែលកើតមានឡើងតាំងពីកុមារភាព។

សូមចងចាំថា៖ ការដែលមនុស្សម្នាក់មានការប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្ត មិនមែនមានន័យថាបុគ្គលនោះជាមនុស្សកំសាក ឬទន់ខ្សោយនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាបញ្ជាក់ថាបទពិសោធន៍ដែលគាត់បានឆ្លងកាត់ វាខ្លាំងខ្លាលើសពីសមត្ថភាពដែលអាចទ្រាំទ្របាន។

ការប្រៀបធៀបដ៏ងាយយល់

ដើម្បីងាយយល់ សូមស្រមៃថាខួរក្បាលរបស់យើងប្រៀបដូចជាទូរស័ព្ទដ៏ទំនើបមួយ ដែលកត់ត្រារាល់បទពិសោធន៍ប្រចាំថ្ងៃទុកជាឯកសារ (File) យ៉ាងមានរបៀបរៀបរយ។ នៅពេលយើងជួបនឹងព្រឹត្តិការណ៍ដ៏រន្ធត់មួយ វាប្រៀបដូចជា មេរោគ (Virus) បានចូលទៅក្នុងទូរស័ព្ទ។ មេរោគនេះធ្វើឲ្យឯកសារនៃបទពិសោធន៍អាក្រក់នោះមិនត្រូវបានរក្សាទុកបានត្រឹមត្រូវ (Shapiro, 2017)។ ឯកសារដែលខូចនេះ (Corrupted File) ចេះតែលោតចេញមកដោយឯកឯង (Pop-up) ហើយរំខានដល់ប្រតិបត្តិការរបស់ទូរស័ព្ទទាំងមូល។ ពេលខ្លះ វាអាចធ្វើឲ្យប្រព័ន្ធដំណើរការទាំងមូលគាំងតែម្តង។

ការយល់ដឹងពីខួរក្បាល៖ នេះហើយជាអ្វីដែលកើតឡើងក្នុងខួរក្បាលរបស់យើង។ ខួរក្បាលនឹងជាប់គាំងនៅក្នុងទម្រង់ "ការពារខ្លួន" បើទោះបីជាគ្រោះថ្នាក់បានកន្លងផុតទៅហើយក៏ដោយ។ ការចងចាំនៃព្រឹត្តិការណ៍នោះនៅតែលេចឡើងដដែលៗ ដូចទើបតែកើតឡើងម្សិលមិញអញ្ចឹង។

ផ្នែកទី២៖ រោគសញ្ញាសំខាន់ៗ ៤ក្រុម

យោងតាម American Psychiatric Association (2013) អ្នកដែលបានឆ្លងកាត់ការប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្ត អាចជួបប្រទះនូវរោគសញ្ញាធំៗ ៤ក្រុម៖

• នឹកឃើញពីហេតុការណ៍នោះដោយឯកឯង ទោះបីជាមិនចង់ក៏ដោយ។
• យល់សប្តិអាក្រក់ដដែលៗ។
• មានអារម្មណ៍ថាហេតុការណ៍នោះកំពុងកើតឡើងម្តងទៀត (Flashbacks)។

• ព្យាយាមគេចចេញពីការគិត ឬអារម្មណ៍ដែលទាក់ទងនឹងហេតុការណ៍នោះ។
• គេចវេសពីមនុស្ស ទីកន្លែង ឬសកម្មភាពដែលអាចរំឭកដល់ហេតុការណ៍នោះ (ឧ. អ្នកឆ្លងកាត់របបខ្មែរក្រហម អាចនឹងមិនចង់ទៅសារមន្ទីរទួលស្លែង)។

• មានការគិតអវិជ្ជមានចំពោះខ្លួនឯង និងពិភពលោក (ឧ. "ពិភពលោកនេះពោរពេញដោយគ្រោះថ្នាក់" "វាជាកំហុសរបស់ខ្ញុំ")។
• បាត់បង់ចំណាប់អារម្មណ៍លើសកម្មភាពដែលធ្លាប់ចូលចិត្ត។
• មានអារម្មណ៍អស់សង្ឃឹម ភ័យខ្លាច ឬផ្តាច់ខ្លួនចេញពីអ្នកដទៃ។
• អាចភ្លេចភ្លាំងផ្នែកសំខាន់ៗនៃហេតុការណ៍នោះ។

• មានការប្រុងប្រយ័ត្ន និងការពារខ្លួនខ្លាំងហួសហេតុ។
• ងាយភ្ញាក់ផ្អើល ឬតក់ស្លុត (ឧ. ពេលឮសំឡេងខ្លាំងៗ)។
• មានបញ្ហាក្នុងការគេង ឬគេងមិនលក់។
• ពិបាកក្នុងការផ្ចង់អារម្មណ៍។
• អាចមានអាកប្បកិរិយាឆេវឆាវ ឬខឹងច្រឡោត។

តើអាការៈទាំងនេះត្រូវការរយៈពេលប៉ុន្មានទើបល្អប្រសើរ?

វាជារឿងធម្មតាទេដែលរោគសញ្ញាទាំងនេះកើតមានឡើងបន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់បទពិសោធន៍រន្ធត់។ រាងកាយនិងផ្លូវចិត្តរបស់យើងត្រូវការពេលវេលាដើម្បីព្យាបាល។ ជាទូទៅ រោគសញ្ញាទាំងនេះអាចមានរយៈពេលប្រមាណ ១ខែ (ឬ ៣០ថ្ងៃ) បន្ទាប់ពីហេតុការណ៍បានកើតឡើង។

ចាប់ផ្តើម

១ខែ / ៣០ថ្ងៃ

រយៈពេលនៃរោគសញ្ញាដំបូង

ប្រសិនបើរោគសញ្ញានៅតែបន្តកើតមានលើសពីមួយខែ ហើយរំខានដល់ការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ អ្នកគួរតែពិគ្រោះជាមួយអ្នកជំនាញសុខភាពផ្លូវចិត្ត។

សរុបសេចក្តី

ដូច្នេះ ការចំណាយពេលវេលាថែទាំសុខភាពផ្លូវចិត្តរបស់ខ្លួនឯងគឺជារឿងសំខាន់បំផុត។ សម្រាប់បងប្អូនកងទ័ព និងប្រជាពលរដ្ឋដែលបានឆ្លងកាត់សង្គ្រាមនិងការប៉ះទង្គិចផ្សេងៗ ការទទួលបានការគាំទ្រនិងថែទាំផ្នែកសុខភាពផ្លូវចិត្ត គឺជាកត្តាចាំបាច់ដើម្បីជួយឲ្យរបួសក្នុងចិត្តរបស់ពួកគាត់បានជាសះស្បើយ។

ឯកសារយោង

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-5™. Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.

Schulte-Herbrüggen, O., & Heinz, A. (2012). Psychological trauma in soldiers—a challenge for the German armed forces (Bundeswehr). Deutsches Ärzteblatt International, 109(35-36), 557.

Shapiro, F. (2017). Eye movement desensitization and reprocessing (EMDR) therapy: Basic principles, protocols, and procedures. Guilford Publications.